Zona Aşısı (Shingrix) Nedir? Kimlere Yapılır, Kaç Doz Uygulanır?

Zona aşısı, uzun süredir dünyada kullanılan ve artık ülkemizde de bulunan, yüksek etkinliğe sahip bir yetişkin aşısıdır. Bu yazıda Shingrix aşısının ne olduğunu, kimlere önerildiğini, kaç doz uygulandığını, yan etkilerini ve son araştırmalarda gündeme gelen ek faydasını anlatıyorum.

Kliniğe gelen hastalarımın yaşlı ebeveynleri ya da kendileri için sık sık şu soruyu duyarım: “Doktor bey, 50 yaşını geçtim, gribe karşı aşı oluyorum da zona diye bir aşı da mı var?” Cevap evet — ve bu aşı, Türkiye’de rutin yetişkin aşı takviminde yer almasa da, dünya genelinde en yüksek etkinliğe sahip aşılardan biri olarak kabul ediliyor: Shingrix. Başta dermatoloji ve enfeksiyon hastalıkları uzmanları olmak üzere birçok branş tarafından önemle öneriliyor.

Zona (Herpes Zoster) Nedir?

Zona, çocukluk döneminde geçirilen suçiçeği (varisella) hastalığına neden olan varisella-zoster virüsünün yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan bir enfeksiyondur. Suçiçeği geçirildikten sonra virüs vücuttan tamamen atılmaz; sinir köklerinde yıllarca sessiz (latent) halde kalır. Bağışıklık sistemi yaşla birlikte zayıfladığında virüs yeniden aktifleşir ve zona olarak karşımıza çıkar.

Zonanın en tipik belirtileri şunlardır:

• Vücudun tek bir tarafında, bir sinir bandı boyunca ilerleyen ağrılı kızarıklık ve su toplayan döküntüler
• Döküntü öncesi veya sırasında yanma, batma tarzında şiddetli ağrı
• Ateş, halsizlik, baş ağrısı

Zonanın en korkulan komplikasyonu postherpetik nevraljidir: döküntüler iyileştikten sonra bile bazen iki yıla kadar sürebilen, günlük yaşamı ciddi şekilde bozan şiddetli sinir ağrısıdır. Yaş ilerledikçe hem zona geçirme riski hem de bu komplikasyonun görülme olasılığı artar.

Shingrix Aşısı Nedir, Nasıl Etki Eder?

Shingrix, rekombinant (genetik mühendisliğiyle üretilen) bir alt birim aşısıdır. İçeriğinde canlı virüs bulunmaz; virüsün yüzeyindeki bir protein (glikoprotein E) ile birlikte bağışıklık yanıtını güçlendiren özel bir adjuvan sistemi (AS01B) yer alır. Canlı virüs içermediği için bağışıklığı baskılanmış kişilerde de kullanılabilmesi, bu aşıyı önceki kuşak zona aşılarından ayıran en önemli özelliktir.

Zona Aşısı Kimlere Yapılır?

Shingrix, başta şu gruplar olmak üzere önerilmektedir:

• 50 yaş ve üzerindeki tüm sağlıklı yetişkinler
• 18 yaş ve üzerinde olup bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler (kanser tedavisi görenler, organ nakli hastaları, HIV pozitif bireyler gibi) — bu grup için aşı isteğe bağlı değil, mutlaka yaptırılması gereken bir korumadır
• Daha önce suçiçeği veya zona geçirmiş olanlar (geçirilmiş enfeksiyon aşıya engel değildir)
• Daha önce eski nesil canlı zona aşısı (Zostavax) uygulanmış kişiler de Shingrix ile tekrar aşılanabilir

Zona Aşısının Etkinliği Nedir?

Shingrix, geniş çaplı klinik araştırmalarda dikkat çekici sonuçlar göstermiştir:

• 50-69 yaş grubunda zonaya karşı koruma oranı %90’ın üzerinde
• 70 yaş ve üzerinde, bağışıklık sisteminin doğal olarak zayıfladığı bir dönemde bile koruma oranı %89’a yakın
• Postherpetik nevralji riskini de benzer oranda azaltmaktadır
• Koruyuculuğun en az 7-10 yıl sürdüğü, uzun dönem takip çalışmalarıyla gösterilmiştir

Bu rakamlar, yetişkin aşıları arasında Shingrix’i etkinliği en yüksek aşılardan biri konumuna taşımaktadır.

Zona Aşısı Kaç Doz, Nasıl Uygulanır?

Shingrix, tek doz değil, iki doz halinde uygulanır:

• İlk doz yapılır
• İkinci doz, ilk dozdan 2 ila 6 ay sonra uygulanır
• Bağışıklığı baskılanmış kişilerde bu aralık 1-2 aya kadar kısaltılabilir
• Aşı kas içine (intramüsküler) yapılır

Tam koruma için iki dozun da tamamlanmış olması gerekir; tek doz ile yeterli bağışıklık oluşmaz.

Zona Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

Shingrix, adjuvan içeriği nedeniyle diğer bazı yetişkin aşılarına kıyasla biraz daha belirgin, ama genellikle 2-3 gün içinde geçen geçici reaksiyonlara yol açabilir:

• Enjeksiyon bölgesinde ağrı, kızarıklık, şişlik
• Kas ağrıları, yorgunluk
• Baş ağrısı, üşüme, ateş
• Mide bulantısı gibi geçici sindirim sorunları

Özellikle aşının ertesi günü hissedilen halsizlik ve gribal enfeksiyona benzer bulgular oldukça normaldir; birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Ciddi yan etkiler oldukça nadirdir. Yaşanan reaksiyonların şiddetli olması, aşının etkisiz olduğu ya da bir sorun olduğu anlamına gelmez; tam tersine bağışıklık sisteminin güçlü yanıt verdiğinin bir işaretidir.

Zona Aşısı Neden Rutin Aşı Takviminde Yok?

Türkiye’de ulusal aşı takvimi öncelikli olarak çocukluk çağı aşıları ve belirli risk gruplarına yönelik aşılar üzerine kuruludur. Shingrix gibi yetişkin aşıları, bireysel koruma amacıyla, hasta ile hekim arasında değerlendirilerek isteğe bağlı uygulanmaktadır. Rutin takvimde yer almaması, tıbbi değerinin düşük olduğu anlamına gelmez — aksine, yaşlanan nüfusta yaşam kalitesini doğrudan etkileyen, kanıta dayalı bir koruma yöntemidir.

Zona Aşısı ile Alzheimer/Demans Riski Arasındaki İlişki

Zona aşısıyla ilgili son dönemde bilim dünyasını heyecanlandıran bir bulgu daha var. Galler’de 280 binden fazla kişiyi kapsayan ve 7 yıl süren bir izlem çalışmasında, zona aşısı olan yaşlı bireylerde demans tanısı konulma oranının, aşı olmayanlara kıyasla yaklaşık %20 daha düşük olduğu görülmüştür. Araştırmacılar bu etkinin, bağışıklık sisteminin virüse karşı eğitilmesi ve beyindeki nöroinflamasyonun (sinir dokusu iltihabının) baskılanmasıyla ilişkili olabileceğini öne sürmektedir.

Bununla birlikte, bu bulgunun gözlemsel bir çalışmaya dayandığını ve zona aşısı ile demans arasında kesin bir neden-sonuç ilişkisi kurmak için henüz yeterli kanıt bulunmadığını belirtmek gerekir. Yine de, zaten güçlü bir bilimsel temele sahip olan bu aşının, potansiyel bir ek faydası olarak değerlendirilmeye değer bulunuyor.

İran ve Rusya’dan Sadece Bu Aşı İçin İstanbul’a Gelen Hastalarımız

Bu yazının hazırlandığı tarih (Ağustos 2026) itibarıyla Shingrix, İran’da ve Rusya’da hastaların fiilen ulaşabileceği şekilde bulunmuyor. Rusya’da aşı resmî olarak ruhsatlı olmasına rağmen üretici tedarik sorunları nedeniyle eczane ve kliniklere henüz sevk edilmiş değil; İran’da ise uluslararası yaptırımların yarattığı ithalat ve tedarik zorlukları nedeniyle aşıya erişim mümkün görünmüyor.

Bu tablo, kliniğimizde de doğrudan karşılığını buluyor: İran ve Rusya’dan çok sayıda hasta, başka hiçbir tedavi ihtiyacı olmadan, sırf bu aşıyı yaptırabilmek için İstanbul’a geliyor. Türkiye’de Shingrix’in serbestçe temin edilebiliyor olması, bölgesindeki birçok ülkeye kıyasla önemli bir avantaj sağlıyor ve İstanbul’u bu konuda bir sağlık turizmi noktası haline getiriyor.

Kliniğimizde uygulanan diğer aşıları İstanbul Aşı Merkezi sayfamızda inceleyebilirsiniz.

Bu durumun kalıcı olmayabileceğini de belirtmek isterim: aşı tedarik zincirleri zamanla değişebilir, bu nedenle güncel durumu her zaman doğrulamanızı öneririm.

Sıkça Sorulan Sorular

Zona aşısı kimlere önerilir?

50 yaş ve üzerindeki tüm sağlıklı yetişkinlere ve 18 yaş üzeri bağışıklık sistemi baskılanmış kişilere önerilir.

Zona aşısı kaç doz yapılır?

İki doz halinde uygulanır. İkinci doz, ilk dozdan 2 ila 6 ay sonra yapılır.

Zona aşısının koruyuculuğu ne kadar sürer?

Klinik takip verilerine göre koruyuculuk en az 7-10 yıl sürmektedir.

Zona aşısının yan etkileri nelerdir?

En sık görülen yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, kas ağrısı, yorgunluk ve hafif ateştir; genellikle 2-3 gün içinde kendiliğinden geçer.

Zona aşısı demansı önler mi?

Gözlemsel bir çalışmada zona aşısı olanlarda demans riskinin yaklaşık %20 daha düşük olduğu görülmüştür, ancak kesin bir neden-sonuç ilişkisi henüz bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.

Zona aşısı İran’da ve Rusya’da var mı?

Ağustos 2026 itibarıyla hayır. Rusya’da ruhsatlı olmasına rağmen tedarik sorunları nedeniyle piyasada bulunmuyor; İran’da ise yaptırımlar nedeniyle erişim mümkün değil. Bu ülkelerden birçok hasta bu nedenle aşı için İstanbul’a geliyor.

Sonuç: Yaşlanmaya Karşı Değil, Zonaya Karşı Bir Adım

50 yaşını geçmiş olmak, zona riskiyle tanışmak için yeterli bir sebeptir. Shingrix, hem zona hastalığının kendisine hem de en korkulan komplikasyonu olan postherpetik nevraljiye karşı yüksek düzeyde koruma sağlayan, bilimsel verilerle desteklenmiş bir aşıdır.

Siz veya ailenizden 50 yaş üzeri bir bireyin bu aşı hakkında merak ettiği sorular mı var? Durumunuzu birlikte değerlendirelim.

Kaynak ve ileri okuma: CDC — Shingles (Herpes Zoster) Vaccination

Op. Dr. Soner Düzgüner — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı