Prevenar 20 Aşısı: Zatürre Aşısı Kimlere Yapılır, Kaç Dozdur?

Prevenar 20, pnömokok bakterisinin 20 farklı tipine karşı bağışıklık oluşturmak amacıyla geliştirilen konjuge bir aşıdır. Halk arasında “zatürre aşısı” olarak bilinse de pnömokokların neden olabileceği ciddi enfeksiyonlar yalnızca akciğerlerle sınırlı değildir. Bu yazıda aşının kapsamını, kimlerde değerlendirilmesi gerektiğini ve önceki aşıların uygulama planını nasıl etkilediğini anlatıyorum.

“Her yıl grip aşısı oluyorum; ayrıca zatürre aşısına ihtiyacım var mı?” sorusunun yanıtı, kişinin yaşı ve sağlık durumuyla birlikte değerlendirilir. Grip ve pnömokok aşıları farklı mikropları hedefler. Birinin yapılmış olması, diğerine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmaz.

Randevu ve bilgi WhatsApp +90 545 440 55 45

Pnömokok nedir, hangi hastalıklara neden olur?

Pnömokok, bilimsel adıyla Streptococcus pneumoniae, farklı organlarda enfeksiyona yol açabilen bir bakteridir. Zatürre dışında menenjit, kan dolaşımı enfeksiyonu ve orta kulak iltihabı gibi hastalıklara da neden olabilir.

Bakteri, solunum yolu salgılarıyla yakın temas üzerinden yayılabilir. Enfeksiyonun seyri; yaşa, bağışıklık sistemine ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Özellikle risk grubundaki kişilerde hastanede tedavi gerektiren ağır tablolar gelişebilir.

Pnömokok enfeksiyonları antibiyotiklerle tedavi edilebilir; ancak bazı bakterilerin antibiyotiklere dirençli olması tedaviyi zorlaştırabilir. Bu nedenle uygun kişilerde hastalık gelişmeden önce korunma önem taşır. ^[1]

Prevenar 20 aşısı nedir?

Prevenar 20’nin adındaki sayı, aşının hedeflediği 20 farklı pnömokok serotipini ifade eder. Serotip, aynı bakterinin farklı kapsül özelliklerine sahip alt tiplerini tanımlar.

Aşı canlı bakteri içermez. Bakterinin kapsülündeki şeker yapılarının bir taşıyıcı proteine bağlandığı “konjuge” teknolojiyle hazırlanır. Bu yapı bağışıklık sisteminin hedefleri tanımasına yardımcı olur.

Aşının kapsamının geniş olması değerlidir; ancak “bütün zatürreleri önler” anlamına gelmez. Zatürreye farklı bakteriler ve virüsler de neden olabilir. ^[2]

Prevenar 20 aşısı kimlere önerilir?

Pnömokok aşısı değerlendirmesinde ileri yaş önemli bir etkendir. Bunun yanında daha genç yaşlarda da bazı sağlık sorunları riski artırabilir.

Aşı gereksiniminin özellikle değerlendirilmesi gereken durumlar şunlardır:

• Kronik kalp veya akciğer hastalığı
• Diyabet
• Kronik böbrek veya karaciğer hastalığı
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar ve tedaviler
• Dalağın alınmış olması veya yeterli çalışmaması
• Beyin-omurilik sıvısı kaçağı ya da koklear implant
• Sigara kullanımı

Bu liste, herkes için aynı doz şemasının uygulanacağı anlamına gelmez. Aşı seçimi ve zamanlaması önceki dozlarla birlikte değerlendirilir. ^[3]

Zatürre aşısı yalnızca 65 yaşından sonra mı yapılır?

Hayır. Pnömokok aşısını yalnızca 65 yaş üzeriyle ilişkilendirmek, daha genç risk gruplarının gözden kaçmasına neden olabilir.

Güncel CDC önerileri, daha önce konjuge pnömokok aşısı yapılmamış veya geçmişi bilinmeyen 50 yaş ve üzerindeki yetişkinleri de kapsar. Bunun ABD’ye ait bir öneri olduğu unutulmamalıdır. Türkiye’de uygulama kararı, yerel rehberler ve kullanılan ürünün güncel ruhsat bilgisi doğrultusunda verilmelidir. ^[4]

Prevenar 20 aşısı kaç doz uygulanır?

Yetişkinlerde Prevenar 20 genellikle kas içine tek doz uygulanır. Çocuklarda ise doz sayısı yaşa ve önceki pnömokok aşılarına göre değişir.

Avrupa ürün bilgisinde erken bebeklik döneminde başlanan rutin seri dört dozdan oluşur. Daha büyük çocuklarda eksik aşıların tamamlanması farklı şekilde planlanabilir. Bu nedenle yetişkinler için kullanılan “tek doz” bilgisi bütün yaş gruplarına genellenmemelidir. ^[5]

Daha önce zatürre aşısı olanlar Prevenar 20 yaptırabilir mi?

Bazı kişilerde önceki pnömokok aşılarından sonra Prevenar 20 düşünülebilir. Ancak karar için eski aşının adını ve uygulama tarihini bilmek gerekir.

“Birkaç yıl önce zatürre aşısı oldum” bilgisi tek başına yeterli değildir. Prevenar 13, diğer konjuge aşılar ve PPSV23 farklı aşılardır; sonraki dozun gerekliliği ve bekleme süresi aynı olmayabilir.

PCV20 sonrasında standart yetişkin şemalarında genellikle ayrıca PPSV23 gerekmez. Kök hücre nakli gibi özel durumlarda ise ayrı protokoller söz konusu olabilir. ^[4]

Prevenar 20 aşısının koruyuculuğu nasıl değerlendirilir?

Prevenar 20 çalışmaları, aşının hedeflediği serotiplere karşı oluşturduğu bağışıklık yanıtını değerlendirmiştir. Bu veriler, aşının ruhsatlandırılmasının temelini oluşturur.

Ancak herkese uygulanabilecek tek bir “zatürreden korunma yüzdesi” vermek doğru olmaz. Koruma, hastalığa neden olan serotipe ve kişinin özelliklerine göre değişebilir. Aşı hakkında doğru beklenti, kapsadığı pnömokok tiplerine bağlı hastalık riskini azaltmasıdır. ^[2]

Prevenar 20 aşısının yan etkileri nelerdir?

En sık bildirilen yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, kas ağrısı, yorgunluk ve baş ağrısıdır. Çocuklarda huzursuzluk, iştah azalması ve uyku düzeninde değişiklik de görülebilir.

Önceki bir aşı dozundan sonra ciddi alerjik reaksiyon yaşanmışsa bu bilgi uygulama öncesinde mutlaka paylaşılmalıdır. Yan etki olmaması aşının etkisiz olduğu, belirgin yan etki olması da daha fazla koruma sağladığı anlamına gelmez. ^[5]

Prevenar 20 hakkında sık sorulan sorular