Servikal yetmezlik veya rahim ağzı yetmezliği, rahim ağzının gebeliği taşıyacak yapısal ve fonksiyonel desteği sağlayamaması sonucunda, belirgin ağrı ya da düzenli doğum sancısı olmadan erken kısalması ve açılmasıdır.

Bu durum özellikle gebeliğin ikinci trimesterinde geç gebelik kaybına, su kesesinin erken açılmasına veya erken doğuma neden olabilir. Servikal yetmezlik her zaman belirti vermeyebilir. Riskli gebelerde transvajinal ultrasonla rahim ağzı uzunluğunun takip edilmesi, gerekli durumlarda vajinal progesteron veya servikal serklaj uygulanması gebeliğin daha ileri haftalara taşınmasına yardımcı olabilir.

Rahim ağzının gebelikteki görevi nedir?

Serviks, diğer adıyla rahim ağzı, rahmin vajinaya açılan alt bölümüdür. Sağlıklı bir gebelikte kapalı ve yeterince uzun kalarak bebeğin rahim içinde gelişmesine yardımcı olur.

Doğum yaklaştığında rahim ağzı yumuşamaya, kısalmaya ve açılmaya başlar. Servikal yetmezlikte ise bu değişiklikler doğum zamanı gelmeden, çoğunlukla gebeliğin ikinci trimesterinde ortaya çıkar.

Servikal yetmezlik yalnızca “rahim ağzının zayıf olması” şeklinde değerlendirilmemelidir. Rahim ağzının anatomisi, servikal uzunluk, önceki gebeliklerin seyri, enfeksiyon ve erken doğumu başlatabilecek diğer biyolojik süreçler birlikte rol oynayabilir.

Servikal yetmezlik belirtileri nelerdir?

Rahim ağzı yetmezliği bazen hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Bazı anne adaylarında ise şu belirtiler görülebilir:

• Pelvik bölgede basınç veya aşağı doğru baskı hissi
• Bel ağrısı
• Hafif karın ya da kasık krampları
• Vajinal akıntıda artış veya kıvam değişikliği
• Hafif vajinal kanama veya lekelenme
• Vajinada dolgunluk hissi
• Su gelmesi

Bu belirtilerin bulunması mutlaka servikal yetmezlik olduğu anlamına gelmez. Ancak daha önce ikinci trimester gebelik kaybı veya erken doğum yaşamış anne adaylarının gecikmeden değerlendirilmesi önemlidir.

Önemli: Şiddetli ya da düzenli ağrı, vajinal kanama, su gelmesi, ateş veya kötü kokulu akıntı varsa acil olarak sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Servikal yetmezlik neden olur?

Servikal yetmezliğin kesin nedeni her hastada belirlenemeyebilir. Riski artırabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Ağrısız rahim ağzı açılmasıyla gerçekleşmiş ikinci trimester gebelik kaybı
• Önceki kendiliğinden erken doğum öyküsü
• Önceki gebelikte servikal serklaj uygulanmış olması
• Rahim ağzına uygulanmış konizasyon veya benzeri cerrahi işlemler
• Rahim ağzında geçirilmiş travma
• Rahim veya rahim ağzındaki doğumsal yapısal farklılıklar
• Rahim ağzının belirgin derecede kısa olması
• Rahim ağzını etkileyen bazı cerrahi operasyonlar

Bu risk faktörlerinden birinin bulunması mutlaka servikal yetmezlik gelişeceği anlamına gelmez. Tanı ve takip planı; gebelik öyküsü, ultrason ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek hazırlanır.

Servikal yetmezlik gebelik sırasında anlaşılabilir mi?

Evet, servikal yetmezlik gebelik sırasında anlaşılabilir. Ancak bazı hastalarda ilk bulgu ağrısız rahim ağzı açılması, su gelmesi veya ikinci trimester gebelik kaybı olabilir.

Tanıda üç temel değerlendirme kullanılır:

Önceki gebelik öyküsü

Önceki gebeliklerde belirgin ağrı ve kasılma olmadan rahim ağzının açılması, ikinci trimester kaybı, su kesesinin erken açılması veya çok erken doğum yaşanması servikal yetmezliği düşündürebilir.

Transvajinal ultrason

Servikal uzunluğun değerlendirilmesinde en güvenilir yöntem transvajinal ultrasondur. Riskli hastalarda serviks uzunluğu çoğunlukla gebeliğin 16–24. haftaları arasında seri olarak ölçülür.

Ultrason sırasında yalnızca rahim ağzının uzunluğu değil, iç kısmında açılma veya “funneling” bulunup bulunmadığı da değerlendirilir.

Fizik muayene

Bazı hastalarda spekulum veya vajinal muayene sırasında rahim ağzının ağrısız biçimde açıldığı ve su kesesinin servikal kanala doğru ilerlediği görülebilir.

Böyle bir durumda enfeksiyon, doğum eylemi, kanama ve su kesesinin durumu değerlendirilerek acil serklaj gündeme gelebilir.

Servikal uzunluk kaç milimetre olmalıdır?

Servikal uzunluk gebelik haftasına, hastanın öyküsüne ve gebeliğin tekil veya çoğul olmasına göre değerlendirilir. Tedaviye yön verecek ölçümlerin standart yöntemle ve transvajinal ultrason kullanılarak yapılması gerekir.

Tekil gebeliği bulunan ve önceki kendiliğinden erken doğum öyküsü olmayan bir hastada, gebeliğin orta döneminde servikal uzunluğun 25 mm veya altında olması kısa serviks olarak kabul edilir.

Ancak 25 mm sınırı, her hastaya otomatik olarak serklaj yapılacağı anlamına gelmez.

Servikal uzunluk kaç milimetrenin altındaysa serklaj gerekir?

Serklaj kararı yalnızca rahim ağzının kaç milimetre olduğuna bakılarak verilmez. Hastanın önceki gebelik öyküsü, mevcut gebelik haftası, rahim ağzında açılma olup olmadığı ve enfeksiyon bulguları birlikte değerlendirilir.

Önceden erken doğum veya servikal yetmezlik öyküsü yoksa

Tekil gebelikte ve 24. haftadan önce:

• Serviks 21–25 mm arasındaysa: Vajinal progesteron hasta ile birlikte karar verilerek düşünülebilir.
• Serviks 20 mm veya altındaysa: Vajinal progesteron önerilir.
• Serviks 10–25 mm arasındaysa ve açılma yoksa: Rutin serklaj önerilmez.
• Serviks 10 mm’nin altına kadar ilerleyici biçimde kısalmışsa: Özellikle progesteron kullanılmasına rağmen kısalma devam ediyorsa serklaj bireysel olarak değerlendirilebilir. Bu durumda bile serklaj otomatik bir zorunluluk değildir.
• Fizik muayenede rahim ağzı açılmışsa: Servikal uzunluktan bağımsız olarak acil serklaj değerlendirilebilir.

SMFM, önceki erken doğum öyküsü ve servikal açılma bulunmayan hastalarda 10–25 mm arasındaki kısa serviks için rutin serklaj önermez. Serviksin 20 mm veya altında olduğu hastalarda öncelikli yaklaşım vajinal progesterondur. SMFM kısa serviks kılavuzu

ISUOG ise progesterona rağmen serviksin ilerleyici biçimde 10 mm’nin altına kısaldığı seçilmiş hastalarda serklajın düşünülebileceğini belirtmektedir. ISUOG erken doğum ve serviks kılavuzu

Önceki erken doğum veya ikinci trimester kaybı varsa

Tekil gebelikte daha önce kendiliğinden erken doğum veya servikal yetmezlikle uyumlu ikinci trimester kaybı bulunuyorsa ve servikal uzunluk 24. haftadan önce 25 mm veya altında ölçülürse ultrasona dayalı serklaj düşünülebilir.

Serviks ölçümüne göre genel yaklaşım

Klinik durum	Genel yaklaşım
Öykü yok, tekil gebelik, serviks 21–25 mm	Vajinal progesteron düşünülebilir
Öykü yok, tekil gebelik, serviks ≤20 mm	Vajinal progesteron önerilir
Öykü yok, serviks 10–25 mm, açılma yok	Rutin serklaj önerilmez
Progesterona rağmen serviks <10 mm	Serklaj bireysel olarak değerlendirilebilir
Uygun erken doğum/kayıp öyküsü ve serviks ≤25 mm	Serklaj düşünülebilir
Muayenede ağrısız servikal açılma	Enfeksiyon ve doğum dışlandıktan sonra acil serklaj düşünülebilir

Servikal yetmezlik önlenebilir mi?

Servikal yetmezliğin bütün vakalarını önlemek mümkün değildir. Ancak riskli hastaların gebelikten önce veya erken gebelik döneminde belirlenmesiyle geç gebelik kaybı ve erken doğum riski azaltılabilir.

Koruyucu yaklaşım şunları içerebilir:

• Önceki gebelik kayıplarının ayrıntılı değerlendirilmesi
• Gebelik öncesinde kadın hastalıkları ve doğum muayenesi
• Riskli hastalarda 16–24. haftalar arasında transvajinal serviks takibi
• Uygun hastalarda vajinal progesteron kullanılması
• Öykü, ultrason veya muayene bulgularına göre serklaj uygulanması
• Tüp bebek tedavisinde çoğul gebelikten kaçınılması
• Enfeksiyon belirtilerinin erken değerlendirilmesi

Servikal yetmezliği önlemek amacıyla rutin ve uzun süreli yatak istirahati önerilmez. Hareketsiz kalmak pıhtı oluşumu, kas kaybı ve kemik zayıflaması gibi ek riskler doğurabilir.

Tüp bebek tedavisinde çift embriyo transferi uygun mudur?

Servikal yetmezlik, ikinci trimester gebelik kaybı veya çok erken doğum öyküsü bulunan hastalarda çoğul gebelikten kaçınılması önemlidir.

İkiz gebelik rahmin daha fazla gerilmesine ve erken doğum riskinin artmasına neden olabilir. İkiz gebelikte sonradan serklaj uygulanması da bu riski tamamen ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle servikal yetmezliği veya ciddi erken doğum öyküsü bulunan tüp bebek hastalarında elektif tek embriyo transferi güçlü biçimde tercih edilmelidir.

Çift embriyo transferini her hasta için “mutlak kontrendikasyon” şeklinde tanımlamak doğru değildir. Bununla birlikte, çoğul gebeliğin ciddi sağlık risklerini artırabileceği hastalarda birden fazla embriyo transfer edilmemesi ve tek embriyo transferinin öncelikli olarak değerlendirilmesi daha güvenli bir yaklaşımdır.

ASRM, çoğul gebeliğin önemli sağlık riski doğurabileceği hastalarda birden fazla embriyo transfer edilmemesini önermektedir. Tek embriyo transferi, yardımcı üreme tedavilerinde çoğul gebeliği azaltmanın en doğrudan yoludur. ASRM embriyo transferi önerileri

İkiz gebelikte serklaj yapılır mı?

İkiz gebeliklerde yalnızca kısa serviks saptanmasına dayanarak rutin serklaj yapılması önerilmez. İkiz gebelikte serviks kısalmasının nedenleri ve tedaviye verilen yanıt tekil gebeliklerden farklı olabilir.

SMFM, ikiz gebeliklerde servikal kısalma nedeniyle serklaj, progesteron veya servikal peserin rutin kullanımını klinik araştırmalar dışında önermemektedir. Bununla birlikte, fizik muayenede belirgin servikal açılma saptanan özel durumlarda karar perinatoloji değerlendirmesiyle bireyselleştirilebilir.

Bu nedenle tüp bebek tedavisinde ikiz gebeliği sonradan serklajla güvence altına almaya çalışmak yerine, mümkün olduğunca tekil gebelik hedeflenmelidir.

Servikal serklaj nedir?

Servikal serklaj, rahim ağzının erken açılmasını önlemek veya geciktirmek amacıyla serviksin çevresine güçlü bir dikiş yerleştirilmesidir. Halk arasında “rahim ağzına dikiş atılması” şeklinde de bilinir.

Serklajın amacı bütün erken doğumları kesin olarak engellemek değildir. Doğru hastada ve uygun zamanda uygulandığında geç gebelik kaybı ve erken doğum riskini azaltarak gebeliğin daha ileri haftalara ulaşmasına yardımcı olabilir.

Uygulanma nedenine göre serklaj türleri

Serklaj, uygulanma nedenine göre üç ana gruba ayrılır.

Öyküye dayalı serklaj

Öyküye dayalı serklaj, hastanın önceki gebeliklerinde yaşanan olaylara göre planlanır.

Özellikle şu durumlarda düşünülebilir:

• Ağrısız rahim ağzı açılmasıyla gerçekleşmiş ikinci trimester kaybı
• Tekrarlayan geç gebelik kayıpları
• Önceki gebelikte servikal yetmezlik nedeniyle serklaj uygulanmış olması

İşlem çoğunlukla gebeliğin 12–14. haftaları civarında planlanır. Kesin zamanlama hastanın geçmişine ve mevcut gebeliğin durumuna göre belirlenir.

Ultrason bulgularına dayalı serklaj

Seri transvajinal ultrason takiplerinde rahim ağzının belirgin şekilde kısaldığının görülmesi üzerine uygulanan serklajdır.

Özellikle daha önce kendiliğinden erken doğum veya ikinci trimester kaybı bulunan ve mevcut tekil gebeliğinde 24. haftadan önce serviks uzunluğu 25 mm veya altında ölçülen hastalarda değerlendirilebilir.

Ultrasonda kısa serviks görülmesi her hastaya otomatik olarak serklaj uygulanacağı anlamına gelmez.

Fizik muayeneye dayalı acil serklaj

Gebeliğin ikinci trimesterinde rahim ağzının ağrısız biçimde açıldığının görülmesi üzerine değerlendirilen serklajdır. “Acil serklaj” veya “kurtarıcı serklaj” olarak da adlandırılır.

Bazı hastalarda su kesesi rahim ağzına veya vajinaya doğru ilerlemiş olabilir. Acil serklaj, planlı serklaja göre daha yüksek enfeksiyon ve su kesesinin açılması riski taşır.

İşlem öncesinde aktif enfeksiyon, kanama, rahim kasılmaları ve su kesesinin durumu dikkatle değerlendirilir.

Uygulama yoluna göre serklaj türleri

Serklaj, dikişin yerleştirildiği yola göre iki temel gruba ayrılır:

• Transvajinal serklaj
• Transabdominal serklaj

Transvajinal serklaj nedir?

Transvajinal serklaj, dikişin vajinal yoldan rahim ağzının çevresine yerleştirilmesidir. Çoğu hasta için ilk tercih edilen yöntemdir.

Cerrahi yükünün abdominal serklaja göre daha düşük olması, dikişin kolay çıkarılabilmesi ve uygun hastalarda vajinal doğuma izin vermesi başlıca avantajlarıdır.

Transvajinal serklajda en sık kullanılan yöntemler McDonald ve Shirodkar teknikleridir.

McDonald serklajı

McDonald serklajında rahim ağzının çevresine kese ağzına benzer şekilde dikiş yerleştirilir. Teknik olarak daha basit olması ve dikişin kolay çıkarılabilmesi nedeniyle en sık kullanılan yöntemlerden biridir.

Shirodkar serklajı

Shirodkar serklajında dikiş rahim ağzının daha üst seviyesine yerleştirilir. Bazı durumlarda mesanenin rahim ağzından ayrılması gerekebilir. Bu nedenle McDonald yöntemine göre teknik olarak daha kapsamlı olabilir.

Hangi tekniğin kullanılacağı rahim ağzının anatomisine, önceki ameliyatlara ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenir. Bir yöntemin bütün hastalarda diğerinden üstün olduğu söylenemez.

Abdominal serklaj nedir?

Abdominal serklaj, dikişin açık cerrahi veya laparoskopik yöntemle karından girilerek rahim ağzının üst kısmına yerleştirilmesidir.

Cerrahi yükü transvajinal serklajdan daha fazla olduğu için rutin olarak ilk seçenek değildir.

Abdominal serklaj kimlere uygulanabilir?

Abdominal serklaj şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Uygun şekilde yapılmış vajinal serklaja rağmen çok erken doğum veya gebelik kaybı yaşanması
• Rahim ağzının önceki ameliyatlar nedeniyle belirgin derecede kısalmış olması
• Vajinal yoldan serklaj yerleştirmenin anatomik olarak mümkün olmaması
• Rahim ağzını etkileyen trakelektomi gibi bir ameliyat geçirilmesi
• Önceki vajinal serklajın başarısız olması

SMFM, daha önce vajinal serklaj uygulanmasına rağmen sonraki tekil gebeliği 28. haftadan önce kendiliğinden doğumla sonuçlanan hastalara transabdominal serklaj seçeneğinin sunulmasını önermektedir. SMFM transabdominal serklaj kılavuzu

Abdominal serklaj ne zaman yapılır?

Abdominal serklaj tercihen gebelikten önce veya gebeliğin ilk trimesterinde uygulanır. Hastanın durumuna göre laparoskopik ya da açık cerrahi tercih edilebilir.

Dikiş çoğunlukla çıkarılmaz ve sonraki gebelikler için yerinde bırakılabilir. Ancak dikiş doğum kanalının üst bölümünde bulunduğundan doğumun sezaryenle gerçekleştirilmesi gerekir.

Vajinal serklaj mı, abdominal serklaj mı?

Çoğu hasta için ilk seçenek transvajinal serklajdır. Abdominal serklajın herkese daha iyi veya daha güçlü bir yöntem olduğu düşünülmemelidir.

Özellik	Transvajinal serklaj	Transabdominal serklaj
Uygulama yolu	Vajinadan	Laparoskopik veya açık karın ameliyatıyla
İlk tercih	Çoğu hastada	Seçilmiş hastalarda
Uygulama zamanı	Genellikle gebelik sırasında	Tercihen gebelik öncesi veya ilk trimester
Cerrahi yük	Daha düşük	Daha yüksek
Dikişin çıkarılması	Genellikle 36–37. haftada	Çoğunlukla çıkarılmaz
Doğum şekli	Vajinal doğum mümkün olabilir	Sezaryen gerekir

Yöntem seçilirken önceki gebeliğin kaçıncı haftada ve nasıl sonlandığı, daha önce serklaj uygulanıp uygulanmadığı, rahim ağzının anatomisi ve geçirilmiş ameliyatlar birlikte değerlendirilir.

Serklaj gebeliğin kaçıncı haftasına kadar yapılabilir?

Serklajın uygulanma zamanı, serklajın yapılma nedenine göre değişir.

• Öyküye dayalı planlı serklaj: Genellikle 12–14. haftalarda yapılır.
• Ultrasona dayalı serklaj: Çoğunlukla 24. gebelik haftasından önce uygulanır.
• Fizik muayeneye dayalı acil serklaj: Kanıtların en güçlü olduğu dönem 24. haftadan öncedir.
• Abdominal serklaj: Tercihen gebelik öncesinde veya ilk trimesterde uygulanır.

ACOG, doğum eylemi, su gelmesi veya rahim içi enfeksiyon bulunmaması koşuluyla 24. haftadan önce acil serklajın değerlendirilebileceğini belirtmektedir. ACOG periviabilite rehberi

RCOG’ye göre vajinal serklaj genellikle 12–24. gebelik haftaları arasında uygulanır. Bazı çok seçilmiş hastalarda daha ileri haftalarda düşünülebilse de bu dönemdeki bilimsel kanıtlar daha sınırlıdır. RCOG servikal serklaj bilgilendirmesi

Servikal yetmezlikte enfeksiyon neden önemlidir?

Rahim ağzı ve servikal mukus tıkacı, vajinadaki mikroorganizmaların rahim içine doğru ilerlemesini önleyen doğal bir bariyer görevi görür.

Rahim ağzının kısalması veya açılması bu bariyerin işlevini bozarak mikroorganizmaların rahim içine doğru ilerlemesini kolaylaştırabilir.

Enfeksiyon ile servikal yetmezlik arasında çift yönlü bir ilişki bulunabilir:

• Rahim ağzının açılması, yukarı doğru ilerleyen enfeksiyon riskini artırabilir.
• Rahim içi enfeksiyon ve inflamasyon serviksin kısalmasına neden olabilir.
• Enfeksiyon, fetal zarları zayıflatarak su kesesinin erken açılmasına yol açabilir.
• Koryoamniyonit, anne enfeksiyonu, fetal enfeksiyon ve erken doğum riski artabilir.
• Aktif enfeksiyon varlığında serklaj uygulanması, enfeksiyonun rahim içinde ilerlemesine neden olabilir.

RCOG, serklajın yalnızca rahim ağzına mekanik destek sağlamadığını; servikal uzunluk ve mukus tıkacının yukarı doğru ilerleyen enfeksiyona karşı oluşturduğu bariyerin korunmasına da katkıda bulunabileceğini belirtmektedir. RCOG Servikal Serklaj Kılavuzu

Serklaj öncesinde enfeksiyon nasıl değerlendirilir?

Özellikle acil serklaj düşünülen hastalarda enfeksiyon olasılığı dikkatle araştırılır. Değerlendirme şu yöntemleri içerebilir:

• Ateş, karın ağrısı ve kötü kokulu akıntının sorgulanması
• Anne ateşi ve nabzının ölçülmesi
• Spekulum muayenesi
• Kan testleri
• Gerektiğinde vajinal veya servikal örneklerin incelenmesi
• Seçilmiş acil vakalarda amniyosentez

Tek bir kan testi veya vajinal kültür, rahim içi enfeksiyonu her zaman kesin olarak dışlayamaz. Bulguların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Aktif enfeksiyon, düzenli rahim kasılmaları, belirgin kanama veya su kesesinin açılması durumlarında serklaj çoğunlukla önerilmez.

Serklaj ameliyatı nasıl yapılır?

Transvajinal serklaj genellikle ameliyathane koşullarında, spinal veya genel anestezi altında gerçekleştirilir. Vajinal yoldan rahim ağzına ulaşılarak serviksin çevresine dikiş yerleştirilir.

İşlem çoğunlukla bir saatten kısa sürer. Hastanın klinik durumuna bağlı olarak aynı gün veya ertesi gün taburculuk mümkün olabilir.

Abdominal serklaj ise genel anestezi altında laparoskopik veya açık cerrahiyle uygulanır. İyileşme süreci vajinal serklaja göre daha uzun olabilir.

Serklajın riskleri nelerdir?

Serklaj genellikle güvenli bir işlem olmakla birlikte şu komplikasyonlar görülebilir:

• Vajinal kanama
• Enfeksiyon
• Su kesesinin erken açılması
• Rahim kasılmaları
• Rahim ağzında yaralanma
• Dikişin yer değiştirmesi
• Mesane yaralanması
• Serklaja rağmen erken doğum veya gebelik kaybı

Planlı ve acil serklajların risk düzeyi aynı değildir. Rahim ağzının açılmış ve su kesesinin aşağı doğru ilerlemiş olduğu acil vakalarda komplikasyon riski daha yüksek olabilir.

Serklaj hangi durumlarda uygulanmayabilir?

Aşağıdaki durumlarda serklaj uygun olmayabilir:

• Aktif rahim içi veya vajinal enfeksiyon
• Düzenli rahim kasılmaları ve aktif doğum eylemi
• Belirgin vajinal kanama
• Su kesesinin açılmış olması
• Gebeliğin devamının tıbben uygun olmadığı bazı durumlar

Çoğul gebeliklerde yalnızca kısa serviks bulunmasına dayanarak rutin serklaj yapılması önerilmez. Karar hastanın klinik durumuna göre bireyselleştirilmelidir.

Serklaj sonrasında nelere dikkat edilmelidir?

İşlemden sonra birkaç gün hafif kramp, lekelenme veya vajinal akıntı görülebilir. Ağır fiziksel aktivite, cinsel ilişki ve günlük yaşama dönüş konusunda işlemi gerçekleştiren hekimin önerileri takip edilmelidir.

Aşağıdaki belirtilerde zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Düzenli veya giderek artan kasılmalar
• Şiddetli karın ya da bel ağrısı
• Devam eden veya yoğun vajinal kanama
• Su gelmesi
• Ateş
• Kötü kokulu veya yeşil vajinal akıntı
• Bebeğin hareketlerinde belirgin azalma

Uzun süreli rutin yatak istirahati erken doğumu önlemek amacıyla önerilmez.

Serklaj dikişi ne zaman çıkarılır?

Transvajinal serklaj dikişi çoğunlukla gebeliğin 36–37. haftalarında çıkarılır. Doğum eyleminin başlaması veya su kesesinin açılması gibi durumlarda dikişin daha erken çıkarılması gerekebilir.

Dikişin çıkarılmasından sonra başka bir engel bulunmuyorsa vajinal doğum mümkün olabilir.

Transabdominal serklaj ise çoğunlukla çıkarılmaz. Doğum sezaryenle gerçekleştirilir ve dikiş sonraki gebelikler için yerinde bırakılabilir.

Sonraki gebelikte yeniden serklaj gerekir mi?

Bir gebelikte serklaj uygulanmış olması, sonraki her gebelikte mutlaka yeniden serklaj yapılacağı anlamına gelmez.

Karar verilirken şu faktörler değerlendirilir:

• Önceki serklajın uygulanma nedeni
• Kullanılan serklaj yöntemi
• Doğumun gerçekleştiği gebelik haftası
• Önceki gebeliğin nasıl sonuçlandığı
• Rahim ağzının mevcut anatomisi
• Vajinal serklajın başarılı olup olmadığı

Daha önce ikinci trimester gebelik kaybı, çok erken doğum veya serklaj öyküsü bulunan kadınların mümkünse gebelikten önce ya da gebeliğin erken haftalarında değerlendirilmesi önemlidir.

Servikal yetmezlik ve serklaj hakkında sık sorulan sorular

Rahim ağzı yetmezliği gebelikte belli olur mu?

Evet. Önceki gebelik öyküsü, transvajinal ultrasonla serviks ölçümü ve fizik muayene sayesinde gebelik sırasında saptanabilir. Ancak bazı hastalarda ilk belirti ağrısız rahim ağzı açılması veya geç gebelik kaybı olabilir.

Servikal yetmezlik tamamen önlenebilir mi?

Her vakayı önlemek mümkün değildir. Riskli hastaların erken belirlenmesi, seri serviks ölçümleri, uygun hastalarda progesteron veya serklaj uygulanması ve tüp bebek tedavisinde tek embriyo transferinin tercih edilmesi riski azaltabilir.

Serviks 25 mm’nin altındaysa mutlaka serklaj gerekir mi?

Hayır. Yirmi beş milimetre ve altı kısa serviks olarak kabul edilebilir; ancak önceki erken doğum öyküsü olmayan ve rahim ağzında açılma bulunmayan hastalarda ilk yaklaşım çoğunlukla vajinal progesterondur.

Serviks 10 mm’nin altındaysa serklaj yapılır mı?

Progesteron tedavisine rağmen serviks 10 mm’nin altına kadar kısalmışsa serklaj bireysel olarak değerlendirilebilir. Ancak gebelik haftası, rahim ağzında açılma ve enfeksiyon bulguları da dikkate alınmalıdır.

Serklaj erken doğumu kesin olarak önler mi?

Hayır. Serklaj bütün erken doğumları veya gebelik kayıplarını kesin olarak önlemez. Uygun hastada riski azaltarak gebeliğin daha ileri haftalara ulaşmasına yardımcı olabilir.

Servikal yetmezlikte çift embriyo transferi yapılır mı?

Mutlak bir yasak olarak tanımlanmasa da servikal yetmezlik veya ciddi erken doğum öyküsü bulunan hastalarda çift embriyo transferi önerilmez. Çoğul gebelik riskini azaltmak amacıyla tek embriyo transferi öncelikli olarak değerlendirilmelidir.

İkiz gebelikte rutin serklaj yapılır mı?

Hayır. İkiz gebelikte yalnızca kısa serviks bulunmasına dayanarak rutin serklaj önerilmez. Belirgin servikal açılma gibi özel durumlarda karar bireyselleştirilebilir.

Serklaj kaçıncı haftaya kadar yapılır?

Planlı ve ultrasona dayalı vajinal serklajlar çoğunlukla 24. gebelik haftasından önce uygulanır. Acil serklaj için de kanıtların en güçlü olduğu dönem 24. haftadan öncedir.

Serklaj sonrası normal doğum yapılabilir mi?

Transvajinal serklaj dikişi çıkarıldıktan sonra, başka bir engel bulunmuyorsa vajinal doğum mümkündür. Transabdominal serklaj uygulanan hastalarda ise doğum sezaryenle gerçekleştirilir.

Serklaj sonrası yatak istirahati gerekir mi?

Uzun süreli rutin yatak istirahati genellikle önerilmez. Aktivite düzeyi hastanın klinik durumuna ve hekimin önerilerine göre belirlenmelidir.

الخلاصة

Servikal yetmezlik, erken fark edildiğinde kişiye özel takip ve tedaviyle yönetilebilen önemli bir gebelik komplikasyonudur. Serklajın uygulanma zamanı, yöntemi ve cerrahi tekniği her hasta için aynı değildir.

Çoğu hastada transvajinal serklaj yeterli olurken, daha önce vajinal serklaja rağmen çok erken doğum yaşamış veya vajinal serklaj uygulanması mümkün olmayan seçilmiş hastalarda abdominal serklaj değerlendirilebilir.

Servikal uzunluğun 25 mm veya altında olması kısa serviks olarak kabul edilse de serklaj kararı yalnızca bu ölçüme göre verilmez. Önceki gebelik öyküsü, servikal açılma, enfeksiyon bulguları ve gebelik haftası birlikte değerlendirilmelidir.

Servikal yetmezlik veya ciddi erken doğum öyküsü bulunan tüp bebek hastalarında çoğul gebelikten kaçınmak amacıyla tek embriyo transferi öncelikli olarak düşünülmelidir.

Daha önce ikinci trimester gebelik kaybı, çok erken doğum veya servikal serklaj öykünüz varsa gebelikten önce ya da gebeliğin erken haftalarında ayrıntılı değerlendirme için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirsiniz.

---

Yazar ve tıbbi değerlendirme:
الدكتور سونر دوزجونر
Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı
Son güncelleme: 28 Ağustos 2026

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Muayene, tanı veya kişiye özel tedavi önerisinin yerine geçmez.